Жыццё Астравеччыны ў 1947 годзе

10:46 / 14.01.2020
225
Гісторыя раёна, занатаваная ў публікацыях газеты «Сталінская праўда» ў 1947 годзе.

Што змянілася ў газеце

З 16 снежня 1947 года Мікалай Беркутаў, які быў намеснікам адказнага рэдактара і працяглы час выконваў яго абавязкі, стаў адказным рэдактарам. 

Цяжка сказаць, наколькі гэта ўзаемазвязана, але неўзабаве «Сталінская праўда» змяніла  фармат: з 27 студзеня стала выходзіць на дзвюх старонках фармату А3 (такі, як сёння). Да гэтага, нагадаю, «раёнка» выходзіла спачатку на дзвюх, а потым на чатырох старонках фарматам А4.

А 25 мая адбылася яшчэ адна кардынальная змена: раённая газета стала выходзіць на беларускай мове. І хоць сённяшні прыдзірлівы чытач знойдзе ў тых нумарах шмат памылак, русізмаў, дыялектызмаў – важны сам факт, які зрабіў вялікі ўплыў на  далейшую гісторыю газеты!

Пры засіллі паведамленняў інфармацыйных агенцтваў газета ўсё ж была даволі цікавай. У ёй змяшчалася шмат крытыкі, прычым вельмі смелай і рэзкай – пра гэта мы раскажам у наступным матэрыяле. З’явіліся першыя спробы нарысаў і фельетонаў – і належалі яны ў асноўным пяру адказнага рэдактара Беркутава. Як ні стараўся  схавацца Мікалай Сяргеевіч за рознымі псеўданімамі, яго стыль бачны. Таленавіты быў журналіст і пісьменнік!

Змянілася і вёрстка, і памер шрыфту – ён стаў большым. Але галоўнае, безумоўна ж, – пра каго і пра што пісала раённая газета.

Выбары ў Вярхоўны Савет БССР

Галоўнай палітычнай падзеяй пачатку 1947 года былі выбары ў Вярхоўны Савет БССР. 

Увогуле, выбары – а адбы­ва­­ліся яны амаль кожны год – пра­ходзілі па адладжанай схеме: увосень, калі заканчваліся сельскагаспадарчыя работы, пачыналася перадвыбарная кампанія, якая доўжылася цэлую зіму, а дзе-небудзь у лютым ці ў сакавіку 99,9% выбаршчыкаў – чамусьці гэтая лічба найчасцей фігуравала ў справаздачах аб выбарах – аддавалі свае галасы за «кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных». І затым зноў з пачуццём выкананага абавязку – у поле! 

Тагачасныя выбары ў прататып сучаснага беларускага парламенту адрозніваліся найперш тым, што ў невялікім Астравецкім раёне (завілейская зона яшчэ не ўваходзіла ў яго склад) было створана дзве выбарчыя акругі: Астравецкая №288, па якой кандыдатам у дэпутаты быў вылучаны Вікенцій Падаліс, начальнік зямельнага аддзела (які з’яўляўся і дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР першага склікання ў 1940 годзе), і Варнянская №287. Кандыдатам па гэтай акрузе вылучылі Меланню Сянюць, жыхарку вёскі Сыманэлі. 

IMG_3245.jpg

Вікенцій Падаліс



Цікава даведацца біяграфію першых дэпутатаў ад Астравеччыны. Вікенцій Іосіфавіч  Падаліс нарадзіўся ў 1899 годзе ў Астраўцы. Адукацыя ніжэйшая (цікава было б даведацца: гэта якая? – Н.Р.), член ВКП(б) з 1943 года. Да 1939 года працаваў на цагельным заводзе, пасля ўз’яднання Беларусі быў старшынёй Астравецкага сельскага Савета, затым – загадчыкам дарожнага аддзела (яго імя ўзгадваецца ў №2 ад 3 чэрвеня 1941 года даваеннай раённай газеты «Большэвіцкі арганізатар» – Н.Р.). Калі пачалася вайна, быў прызваны ў Савецкую армію, ваяваў да лютага 1942 года. Потым быў звольнены з арміі па стане здароўя. Працаваў у Саратаўскай вобласці брыгадзірам у калгасе. У 1944 годзе партыя яго накіравала на работу ў заходнія раёны Беларусі, канкрэтна – у родны Астравецкі раён. Быў загадчыкам аддзела сацыяльнага забеспячэння райвыканкама (адукацыя – ніжэйшая! – Н.Р. ), з кастрычніка – загадчык райземаддзела (папярэднік сённяшняга ўпраўлення сельскай гаспадаркі).

А Мелання Мацвееўна Сянюць нарадзілася ў 1904 годзе ў вёсцы Новы Куранец Вілейскага раёна. У 1928 годзе выйшла замуж за селяніна з вёскі Сыманэлі, «дзе жыве да гэтага часу і працуе на сваёй сельскай гаспадарцы». (Заўважце: кандыдатам у дэпутаты Вярхоўнага Савета вылучылі аднаасобніцу! – Н.Р.). Яшчэ ў 1940 годзе Меланню Сянюць абралі дэпутатам Варонскага сельсавета, а пасля вызвалення прызначылі намеснікам старшыні сельсавета.

IMG_3246.jpg

Мелання Сянюць



Гэтыя выбары ўвойдуць у гісто­рыю раёна і газеты тым, што ўпершыню на яе старонках з’явіліся здымкі не з фотахронікі ТАСС і БелТА, а мясцовых людзей. Як яны рыхтаваліся да друку, можна толькі здагадвацца: хутчэй за ўсё, сталічныя ці абласныя фатографы знялі кандыдатаў у дэпутаты, затым у горадзе з фатаграфій зрабілі клішэ – падобнае абсталяванне з’явіла­ся ў раённай друкарні нашмат пазней. Але дзякуючы гэтаму сёння можна ўбачыць партрэты дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР (думаю, ніхто не сумняваецца, што кандыдаты пасля выбараў 12 лютага сталі дэпутатамі. – Н.Р.). 

Дарэчы, ужо ў жніўні з аднаго з артыкулаў пра хлебаздачу можна даведацца, што Мелання Сянюць з’яўляецца ўжо старшынёй Варонскага сельскага Савета. 

Няўжо ў раёне не засталося нікога,  хто ведаў – асабіста ці па расповедах бацькоў ці дзядоў Вікенція Падаліса і Меланню Сянюць і мог бы расказаць пра іх? Адгукніцеся! 

А ўжо восенню 1947 года пачалася чарговая перадвыбарная кампанія –  у мясцовыя Саветы дэпутатаў. Але пра яе мы раскажам, аналізуючы газету за 1948 год.

Адмена смяротнага пакарання і картак

Ці многія ведаюць-памятаюць, што ў пасляваенныя гады ў Савецкім Саюзе было адменена смяротнае пакаранне? Прызнаюся шчыра: я – не.

Тым не менш, у «Сталінскай праўдзе» надрукаваны Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР  ад 26 мая 1947 года «Аб адмене пакарання смерцю». 

IMG_3326.jpg



«Гістарычная перамога совецкага народа над ворагам паказала не толькі ўзросшую магутнасць Совецкай дзяржавы, але і перш за ўсё выключную адданасць Совецкай Радзіме і Совецкому ўраду ўсяго насельніцтва Совецкага Саюза. (…) Улічваючы гэтыя абставіны і ідучы насустрач пажаданням прафесійных саюзаў рабочых і служачых і іншых аўтарытэтных арганізацый, (…), Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР пастанаўляе:

1. Адмяніць у мірны час пакаранне смерцю. (…)

2. За злачынствы, якія караюцца  па дзейнічаючых законах пакараннем смерцю, прымяніць у мірны час заключэнне ў выпра­ленча-працоўныя лагеры тэр­мінам на 25 год (…)

Забягаючы наперад, скажу, што фармальна адмена пакарання смерцю дзейнічала да 1961 года, калі быў прыняты новы Крымінальны Кодэкс, а на самой справе смяротную кару сталі прымяняць ужо праз тры гады пасля аб’яўленай адмены. 

Але яшчэ больш важнай для жыхароў раёна была Пастанова Вярхоўнага Савета СССР і ЦК ВКП(б) «Аб правядзенні грашовай рэформы і адмене картак на харчовыя і прамысловыя тавары». Адначасова з адменай картак устанаўліваліся адзіныя рознічныя дзяржаўныя цэны, якія да таго ж зніжаліся на 10-12% на хлеб, муку, макароны, крупы. («Сталінская праўда» №101 ад 15 снежня 1947 г.)

Сельская гаспадарка

У 1947 годзе масавая калекты­візацыя яшчэ не дайшла да Астравеччыны. 

Калгасаў у раёне тады, нагадаю, было толькі тры – у Астравецкім, Варнянскім і Гервяцкім сельскіх Саветах. І насілі яны назвы адпаведна імя Сталіна, імя Варашылава і імя Молатава. Перадавым лічыўся сталінскі – па выніках веснавой сяўбы  ён нават быў занесены на абласную Дошку гонару. 

11.jpg



Што ж яны сабой уяўлялі? У №75 за 25 верасня ў артыкуле «Калгасная жывёлагадоўля на ўздыме» І. Алексяёнак расказвае, што ў калгасе імя Сталіна ёсць «4 фермы буйнай рагатай жывёлы, свіней, авечак і водаплаваючай птушкі. На малочна-таварнай ферме – 49 кароў (план перавыканалі на 2 галавы)».

Для кармлення жывёлы «…нарыхтавалі 100 тон сілосу, для чаго скарысталі батву буль­боў­ніка, атаву і лісце агародных культур» – не паведамляецца толькі, ці паядала жывёла такі «сілос».

Але не толькі кармы былі «экзатычнымі» – угнаенні таксама. Так, у газеце №10 за 2 лютага змешчана інфармацыя: кожны камсамолец калгаса імя Сталіна да дня выбараў абавязаўся сабраць па 2 цэнтнеры попелу і ўжо сабрана 5 цэнтнераў».  А ў №44 за 5 чэрвеня ў заметцы «Здабываюць торф на ўгнаенне» І. Алексяёнак расказвае, як брыгада з 10 калгасніц уручную капае торф: «Камсамолкі Эмілія Асіпкова і Марыя Анішчанка пры норме 5 кубаметраў накопваюць па 7-8».

У №65 за 21 жніўня паведамляецца, што «калгаснікі калгаса імя Сталіна атрымалі першы аванс жыта ў колькасці 1 кілаграма за працадзень. Сем’і калгаснікаў Сташкевіча Іосіфа, Архіпенкі Да­нілы, Аляксеева Фамы атры­малі па 30-40 пудоў хлеба ў аванс за свае выпрацаваныя працадні».

Тым не менш, аднаасобнікі не спяшаліся запісвацца ў калгасы. Больш таго: нават зямлю, якую выдзялялі з дзяржаўнага фонду, бралі не вельмі ахвотна. Чаму – можна зразумець: уладальнікаў жывёлы і зямлі абкладалі ней­ма­вернымі падаткамі. Гэта можна зразумець з артыкула В. Буракова (ці не былы дырэктар СШ №1 Уладзімір Платонавіч Буракоў часам? – Н.Р.) «Зламаць кулацкі сабатаж», змешчаным у №65 ад 21 жніўня: «Кулак Стаціна Фларыян, хутар Зялёнка (...) утойваў 2 га сенажаці і карову ад абкладання. У мінулым годзе ён не здаў дзяржаве 579 кг харчовых культур, 30 кг мяса, 265 кг сена і рад іншых паставак. Аналагічныя факты – і кулак Браніслаў Гудойць, Сакалайці. Не разлічыўся па хле­бапастаўках у колькасці 600 кг за мінулы год і не здаў 240 літраў малака, 514 кг се­на».

Чым падобныя выкрываль­ніцт­вы заканчваліся, бачна ў тым ліку і па публікацыях «Ста­лін­скай праўды». У №66 24 жніў­ня ў заметцы «Сабатажнік збож­­жа­на­рыхтовак жорстка пака­раны» паведамляецца, што «жыхар  вёскі Гаспараліна Дрэ­вя­­ніц­кага сель­савета Лотах Ка­зі­мір злосна ўхі­ляецца ад да­дзе­нага яму абвязацельства па хле­бапастаўках (…)  Суд пры­га­варыў да пазбаўлення волі з кан­­фіскацыяй маёмасці. Пасля адбы­вання пакарання кулак Лотах з пазбаўленнем выбарчых правоў ссылаецца тэрмінам на 5 гадоў у аддаленыя раёны краі­ны». Насталі часы, калі зямля, асноўная карміцелька селяніна, стала яго галоўнай праблемай…

(Працяг будзе)

Текст: Нина Рыбик
Оставить комментарий
Текст сообщения*
Защита от автоматических сообщений