Чайныя «разборкi»

15:28 / 20.04.2010
13119
Усім вядома, што японцы і кітайцы культывуюць каноны чайнай цырымоніі, якая дае ім магчымасць эстэтычнай асалоды. У Японіі існуюць нават спецыяльныя школы майстэрства чаяпіцця. У Тыбеце чайны напой называецца “часуйма” – гэта вельмі моцны чай, у які дабаўлена сметанковае масла, яйка і соль. Аматарамі такога “чайнага супу” з’яўляюцца і манголы. З вялікай колькасцю малака, цукру, а часам і спецый падаюць чай у Індыі. У Англіі чай п’юць з малаком – тры разы ў дзень і ў строга вызначаны час. Самае любімае чаяпіцце – пяцігадзіннае («файв-о-клок»), калі ў каго-небудзь дома збіраюцца старыя сябры і таварышы.
Але што нам усходнія і англійскія традыцыі! Вы толькі ўявіце такую карціну: белы абрус з узорамі, на пліце закіпае пузаты чайнік, на стале красуюцца абаранкі, ватрушкі, цукеркі, мёд, вішнёвае варэнне; распісаны ружамі фарфоравы чайнік з завараным чаем, накрыты чыстым ручніком. Вось гэта – па-нашаму!
Але прыхільнікам якой бы чайнай традыцыі вы ні былі, галоўнае – выбраць “правільны” чай. Як пазбягаць падробак? Як правільна заварваць чай? Пра гэта пойдзе наша сённяшняя размова.


Выбіраем чай
Перад тым, як купіць чай, пачытайце на ўпакоўцы, хто яго вырабіў. Калі ўказана толькі назва фірмы-пасрэдніка, лепш устрымацца ад падазронай пакупкі. Увогуле трэба адзначыць, што чай могуць рабіць з сапраўднай чайнай сыравіны толькі краіны-чаяводы – Кітай, Індыя, Інданэзія, Шры-Ланка, Японія, Грузія, Азербайджан. Гэта значыць, што чай з ЗША, Англіі, Германіі, Даніі – гэта рээкспарт азіяцкіх чаёў ці падробка. Таму лепш купляць чай з “чайных” краін.
У Кітаі экспартам сапраўднага чаю займаецца толькі адна кампанія – “Кітайская нацыянальная імпартна-экспартная кампанія чаю і мясцовых прадуктаў”. Гэты надпіс і павінен быць указаны на пачках чаю. А надпісу «Made in China» на кітайскім чаі ў прынцыпе быць не можа.
На сапраўдным цэйлонскім чаі павінен быць дзяржаўны знак ільва і надпіс «Packed in Sri-Lanka» (упакавана ў Шры-Ланцы).
Найбольш часта сустракаюцца падробкі індыйскага чаю. Арыенцір сапраўднага індыйскага пахучага напою – відарыс барановай галавы ці цыркуля.

Загадкавая абрэвіятура
Вядома, што якасць чаю залежыць ад таго, якія лісты збіралі. Для прыгатавання самага высакаякаснага чаю збіраюць толькі верхавіны парасткаў: першыя два лісты і пупышку, якую яшчэ называюць тыпс. Грубыя лісты таксама збіраюць, здрабняюць і прадаюць па больш нізкай цане. Сакрэт разнастайнасці чаю закадзіраваны ў незразумелых абрэвіятурах, якія звычайна ўказаны на ўпакоўцы.
Сярод цэльналіставых сартоў чорнага чаю самым тонкім з’яўляецца Flowery Orange Pekoe (FOP). Ураджай гэтага чаю збіраюць вельмі рана і адбіраюць толькі пупышку і 2-3 верхнія лісты. Дарэчы, слова “pekoe” у перакладзе з кітайскай азначае “цудоўныя валасы нованароджанага дзіцяці”, з якімі асацыіруюцца маладыя чайныя бутоны, пакрытыя лёгкім пушком. А слова “оrange” не мае нічога агульнага з апельсінам ці колерам, а адносіцца да прынцаў Orange з роду Нассау.
У залежнасці ад часу збору ўраджаю смакавыя адценні чаю могуць мяняцца. Так, Orange Pekoe збіраецца пазней за Flowery Orange Pekoe. У гэты час расліна ўжо не мае пяшчотных пупышак і лісты становяцца даўжэйшымі. А Pekoe, у склад якога ўваходзяць трэція лісты, у асноўным змешваюцца з іншымі сартамі.
Лепшыя сарты з сярэдніх рэзаных чаёў – гэта Broken Orange Pekoe (ВOP) – чайны ліст зламаўся падчас збору. Але яны робяцца з высакаякаснага ўраджаю.
СТС – гэта скручаныя ў машынах чаінкі, ці грануляваны чай, прыгатаваны па паскоранай тэхналогіі, пры якой страчваецца частка водару і смаку чаю. Тым не менш настой атрымліваецца насычаны.
Дробныя чаі абазначаюцца літарамі F – высеў, D – пыл, і нават калі гэта GD (“залаты пыл”) – гэта ўсё роўна самы нізкі па якасці чай.
Самыя элітныя сарты чаю можна сустрэць толькі ў Кітаі. На Захад яны не паступаюць. Так, суперэлітны “уцёсны” сорт расце на скалістых схілах Кітая. Рэдкія кусцікі даюць усе разам у лепшы год не больш за 1 кілаграм чаю. На сённяшні дзень ураджай “уцёснага” чаю прададзены на некалькі гадоў наперад, і яго кошт – 16 тысяч долараў за 100 грамаў.

Правільная ўпакоўка
Калі вы выбіраеце чай, памятайце, што захаваць якасць гэтага прадукту можна толькі ў правільнай упакоўцы. Нават самы недарагі, але сапраўдны чай упакаваны не толькі ў пачак, але і ў фальгу ці запаяны поліэтыленавы пакет. Акрамя таго, сасуд, у якім захоўваецца чай, павінен быць непразрыстым; пакет – утрымліваць мінімальную колькасць паветра. І калі вы купляеце чай, звярніце ўвагу, што яго фасоўка ў памяшканні з пабочнымі пахамі недапушчальна – гэта тычыцца чаёў, што прадаюцца на вагу. Справа ў тым, што чай убірае ў сабе пабочныя пахі і страчвае свой непаўторны тонкі водар.

Панюхаць, агледзець, памацаць
А некаторыя нашы парады дапамогуць вам выбраць сапраўды якасны чай.
Памацайце: чай павінен быць цяжкім, калючым, а чаінкі – лёгка ламацца і ператварацца ў парашок пры расціранні.
Агледзьце: можна насыпаць чай на блюда, патрэсці – буйныя лісты застануцца зверху, а дробныя – унізе. Калі верхні слой складаецца з аднолькавых па памеру, форме і выгляду лістоў і па колькасці значна пераважае (90-95 %) – значыць, вы купілі якасны чай.
Панюхайце, ці няма пабочных пахаў. Водар чаю адразу вам падкажа яго якасць.
Заварыце: пры заварванні свежы чай хутка дае яркі водар, лісты разгортваюцца, чайны настой празрысты. У старога – пах прыглушаны, лісты вялыя, настой мутны. Затым неабходна заварыць гэты ж чай паўторна – у якасным свежым чаі другая заварка можа аказацца лепшай, чым першая.

Пакецікі ці россып?
Мяне, як і многіх іншых аматараў чаю, заўсёды цікавіла адно пытанне – чай у пакеціках можа быць якасным ці гэта ў любым выпадку чайны пыл?
Аказваецца, такі чай можа быць як добрым, так і дрэнным. Калі вытворцы выпускаюць якасны чай у пакеціках, то яны імкнуцца зарабіць на стварэнні камфорту для спажыўцоў. А на няякасным чаі ў пакеціках вытворцы зарабляюць за кошт выкарыстання таннай сыравіны – чайнага пылу. Толькі вось як разабрацца, дзе якасны чай, а дзе не? Калі падумаць лагічна, то, калі чай высокай якасці ды яшчэ і ўпакаваны ў пакецік, то ён павінен каштаваць вельмі дорага. На нашым жа рынку прадстаўлены чаі ў пакеціках сярэдняй цэнавай катэгорыі, а значыць, на яго прыгатаванне хутчэй за ўсё ідуць адходы ад вытворчасці ліставога чаю.
Пра перавагі пакеціраванага чаю можна і не гаварыць. Канешне, гэта камфорт. Яго зручна і заварваць, і выкідваць, і браць з сабой у дарогу. Але ёсць некаторыя недахопы. Па-першае, калі вы купляеце такі чай, то павінны разумець, што 80 працэнтаў кошту складае сама ўпакоўка – пакецікі, ярлычкі, вяровачкі. І па-другое, чай у пакеціках не такі духмяны, як ліставы.

Правілы прыгатавання чаю
Каб прыгатаваны напой не страціў сваіх карысных якасцяў, трэба запомніць адну простую ісціну. Як сцвярджае ўсходняя мудрасць: “Свежы чай – нібы бальзам, а чай, пакінуты на ноч, падобны змею”.
Захоўваць чай трэба ў сухім месцы ў шчыльна закрытай чайніцы далей ад усяго, што мае моцны пах.
Заварваць чай неабходна свежакіпячонай вадой. Аднак кіпень (ці “мёртвая” вада) можа забіць водар нават самага лепшага чаю. Ваду трэба знімаць з агню ў той момант, калі са дна пачнуць падымацца бурбалкі і яна пабялее. Чай будзе нясмачным, калі яго заварваць паўторна кіпячонай вадой. Эксперты рэкамендуюць для чорнага чаю выкарыстоўваць ваду з тэмпературай 90-95 градусаў, а для зялёнага – 70-80.
Чайнік для заваркі, пажадана фарфоравы, абдаюць кіпенем, насыпаюць чай і заліваюць на дзве трэці. Зверху трэба накрыць палатнянай сурвэткай. Гэта неабходна для таго, каб тканіна ўбірала ў сябе пары, не прапускаючы пры гэтым лятучыя эфірныя маслы, якія надаюць чаю духмянасць. Нельга накрываць чайнік лялькамі з ваты: чай сапрэе і стане пахнуць венікам.
Чорны чай трэба заварваць 3-5 хвілін, зялёны – 5-8 хвілін. Затым чайнік даліваюць кіпенем. Дарэчы, зялёныя чаі можна заварваць па некалькі разоў.
Калі пры заварванні выдзяляецца пена – значыць чай завараны правільна і захаваны ўсе араматычныя маслы.

«Нячайныя» чаі
Адным з самых вядомых у нас “нячайных” чаёў з’яўляецца каркадэ. Гэты напой чырвонага колеру з кіслінкай уяўляе сабой высушаныя калякветнікі гібіскусу, які расце ў тропіках. Для чаю выкарыстоўваюць чашачкі кветак. Пры заварванні ваду не кіпяцяць, а толькі даводзяць да кіпення. Варта зазначыць, што чай з гібіскуса вельмі карысны для здароўя. Цікавай асаблівасцю напою з’яўляецца тое, што ў гарачым выглядзе ён павышае артэрыяльны ціск, а ў халодным – паніжае. Акрамя таго, ён умацоўвае сценкі сасудаў, валодае спазмалітычным і мачагонным дзеяннем.
Паўднёваамерыканскі напой лапача мае кісла-горкі смак і робіцца са здробленай кары дрэва лапача, якое яшчэ інкі называлі дрэвам жыцця. Настоем кары лячылі ўсё: рак, дыябет, астму, выпадзенне валасоў, кішэчныя запаленні. Сапраўды, у лапача шмат вітамінаў, а таксама жалеза, калію, медзі, кальцыю. Але ў нас гэты напой застаецца яшчэ вельмі экзатычным прадуктам.
А вось лацінаамерыканскі варыянт чаю – матэ – заваёўвае ўсё большую папулярнасць, асабліва ў розных нефармальных тусоўках. Робіцца матэ з сухога лісця вечназялёнага трапічнага дрэва. Прызнацца, у мяне гэты зялёны горкі напой з абломкаў лісця выклікае здзіўленне. Мне здаецца, што чалавек павінен валодаць вельмі тонкім густам, каб ацаніць вытанчанасць гэтага чаю. Асаблівы каларыт надае піццю матэ выкарыстанне спецыяльнага своеасаблівага посуду – калябаса (збанок з гарбуза для заварвання) і бамбільі (саломінкі, праз якую п’юць матэ). Па свайму ўздзеянню на арганізм матэ з’яўляецца аналагам чаю: стымулюе фізічную і псіхічную актыўнасць, паляпшае стрававальную дзейнасць, нармалізуе крывяны ціск і дзейнічае як сасударасшыральны сродак.
І нарэшце, мой любімы “нячайны” чай – гэта паўднёваафрыканскі ройбас. У сухім выглядзе мае выгляд чырвона-бурых іголачак. Ройбас валодае салодкім насычаным мяккім смакам, і ў адрозненне ад амерыканскай экзотыкі большасці людзей падабаецца з першага разу.

Чай-лекар
Чай стымулюе жыццядзейнасць арганізму, узмацняе працаздольнасць, здымае стомленасць. Акрамя таго, ён яшчэ і лечыць. Так, чай, асабліва зялёны, аказвае антыбактэрыяльнае ўздзеянне на страўнік і кішэчнік, спрыяе лепшаму засваенню ежы. Увогуле, чай - шматгранны напой: ён можа сагрэць у холад і асвяжыць у спёку, узбадзёрыць і ў той жа час заспакоіць. А вось яшчэ некаторыя ўласцівасці чаю.

Чай ад прастуды
Вядомы старадаўні рэцэпт чаю на выпадак лёгкай прастуды, які быў змешчаны ў “Энцыклапедыі праваслаўнай кухні”: узяць 3 часткі моцнага чаю, 1 частку мёду і 1 частку гарэлкі. Усё добра перамяшаць і давесці да кіпення. Піць невялікімі порцыямі.

Чай для скуры і валасоў
Праціранне скуры настоем каркадэ дапаможа пры вуграх.
З чаю можна зрабіць маску для старэючай скуры: сталовую лыжку мукі развесці моцным чаем да кансістэнцыі смятаны, дабавіць яечны жаўток. Нанесці на скуру на 10-15 хвілін.
Праціранне твару кубікамі лёду з зялёнага чаю зробіць яго свежым і здаровым.
Гушча чаю, змешаная са смятанай, дапаможа вам ад мяшкоў пад вачамі.
Для сухіх валасоў. Апаласніце валасы нямоцным настоем зялёнага чаю. Валасы стануць пышнымі і бліскучымі.
Для тлустых валасоў. Змяшайце 30 грамаў гарэлкі з чайнай лыжкай лімоннага соку і шклянкай зялёнага чаю, разбавіць літрам кіпячонай вады. Нанесці на вымытыя валасы і не змываць.

Чай для дзяснаў і зубоў
Многія стаматолагі сцвярджаюць, што чай умацоўвае зубы і дзясны, саніруе поласць рота. Чай багаты на фтор. А прыём чаю з малаком служыць добрай крыніцай кальцыю і ў невялікіх дозах – вітамінаў В, марганцу, цынку, калію. А паласканне рота чайна-часночным настоем дапаможа вам пры парадантозе. Для гэтага неабходна тоўчаны зубчык часнаку змяшаць з чайнай лыжкай сухога чаю і заліць стаканам кіпеню, настойваць 20 хвілін.
Выбірайце “правільныя” чаі – і будзьце здаровыя!

Вольга ШОЎКУН.

Оставить комментарий
Текст сообщения*
Защита от автоматических сообщений