Пагаворым па-беларуску?

16:33 / 03.09.2016

Заўтра адзначаецца Дзень беларускага пісьменства і друку. І мы віншуем з гэтым святам усіх, для каго гэта – свята, хто памятае, адкуль “мы ёсць пайшлі” і ідэнтыфікуе сябе беларусам не па запісе ў пятай графе пашпарта і не па месцы нараджэння, а па галоўнай прыкмеце нацыі – роднай мове.

Гавары са мной па-беларуску!

Так, можна – і трэба! – ведаць як мага больш моў: гэта дапамагае ў стасунках з людзьмі розных нацыянальнасцей, аблягчае жыццё ў падарожжах, пашырае кругагляд і павялічвае магчымасці самаразвіцця. Але калі чалавек ведае мноства моў – і пры гэтым на роднай, у нашым канкрэтным выпадку – на беларускай, як часта жартам гавораць, апраўдваючыся, умее, як сабака, разумець – але не звязаць пары слоў, гэта прыніжае ўсе яго дасягненні. Бо аўтаматычна такі чалавек адносіцца да катэгорыі “іванаў непомнячых”. Такіх, на жаль, у нас нямала – хоць многія з іх лічаць сябе шчырымі патрыётамі Беларусі.

Сёння многія канстатуюць рэнесанс беларускай мовы: моладзь, ды і людзі старэйшага пакалення імкнуцца хто ўспомніць, хто вывучыць нанова “мову тытульнай нацыі”, здабыткі векавой народнай культуры, традыцыі. Кажуць, што ў гэтым больш моды, чым свядомага нацыянальнага самаўсведамлення, і часам – мы аб гэтым неаднойчы пісалі – у сваім імкненні да беларускасці маладыя гатовы “разам з вадой выплюхнуць і дзіця”, пазбавіцца ад сапраўды народнай мовы і звычаяў, замяніўшы іх новапрыдуманымі ці запазычанымі ў іншых моў і народаў. Але ў любым выпадку такі рух да беларушчыны, да свайго, роднага, нельга не вітаць. Таму што верыцца: гэты маладзёжны нігілізм, які ўласцівы кожнаму пакаленню, калі ўсё, што робяць, гавораць, раяць старэйшыя, здаецца няправільным, архаічным, з цягам часу пройдзе – і застанецца сапраўдная, шчырая любоў да народнага, па-сапраўднаму беларускага – слова, казак, традыцый… А значыць – да свайго народа, да нашай дзяржавы, назва якой – Беларусь!

Заўтра – Дзень беларускага пісьменства. І я прапаную ўсім, хто ўсведамляе сябе беларусам, прысвяціць яго беларускай мове. Пагаварыць – ці хоць бы паспрабаваць гэта зрабіць! – на роднай мове са сваімі блізкімі, сябрамі, суседзямі. Так, напачатку яны, магчыма, паглядзяць на вас са здзіўленнем, а затым, паверце – з павагай, бо беларуская мова даўно перастала атаясамлівацца з мовай “дзярэўні”, а стала прыкметай адукаванага інтэлігентнага чалавека. Пачытаць беларускія кнігі – і адкрыць для сябе смак мастацкага слова, глыбіню думкі і свежасць пачуццяў, перададзеных майстрамі на роднай мове. Паслухаць беларускія песні – і атрымаць асалоду ад іх мілагучнасці. І гэтым самым зрабіць свой маленькі асабісты ўнёсак у развіццё беларускага пісьменства, мовы, культуры.

Хачу папярэдзіць: спачатку будзе цяжка – думаць па-руску і перакладаць затым кожнае слова. Але потым, спадзяюся, вам спадабаецца. І паслязаўтра, праз тыдзень ці месяц, вам захочацца гаварыць, пісаць, чытаць па-беларуску як мага часцей і больш.

Зрэшты, трэба ж некалі з нечага пачынаць, праўда?

А калі вы затым падзеліцеся з намі сваімі хай сабе і невялікімі, вельмі асабістымі поспехамі і перамогамі на няпростым шляху да беларускасці – а, магчыма, і няўдачамі, без іх жа не бывае – мы будзем вам вельмі ўдзячны!

Ніна РЫБІК.

Станіслаў ВАЛОДЗЬКА

Эмілія Плятэр

Дзе сонца малую яе цалавала,

Дзе кветкі й народныя песні збірала,

Дзе танцы народу свайго танцавала,

Дзе слодыч і горыч кахання спазнала,

Успыхнулі, быццам паходні, каліны.

І бачыць нябёсам без слёз не магчыма:

Свой люд падымае на бітву дзяўчына,

Каб больш не таптаў вораг роднай краіны.

Гаворыць: “Ад волі нашай залежыць,

Ці будзе ў нас зноў панаваць Незалежнасць!”

За ўласныя грошы набыўшы ім зброю,

Паўстанцаў, ёй верных, вядзе за сабою…

… Крывёю іх шчодра зямелька паліта,

Таму гэтак добра і родзіць тут жыта.

Ды горка рабінам на мілай радзіме,

Дзе легла касцьмі прыгажуня-графіня.

Тут вольныя зараз вятрыскі гуляюць,

Каліны ў паклоне галовы схіляюць

І неба запальвае свечкі не ў скрусе –

Свая Жанна д’Арк ёсць і на Беларусі!

Касцёр для дваіх

Нас доля звяла і ад шчасця цвіла,

Як луг, на якім ты вяночкі пляла.

Я ж, быццам язычнік, распальваў касцёр –

Ён рукі ў малітве увысь распасцёр.

Як продкаў далёкіх, ён нас азарыў

І нам аж да ранку, як друг, гаварыў

Пра чулыя словы на мове сваёй.

І прашчурам бачны здалёку быў ён…

Купальскую ноч я забыць не магу –

Касцёр для дваіх у душы берагу.

Таксама й мяне той касцёр беражэ:

Ад нечысці рознай, і грэе й пячэ…

А ці зберагла яго, любая, ты?

Ці след яго, можа, даўно ўжо прастыў?

А, можа, у цябе і дагэтуль гарыць

Купальскі касцёр – сонца брат і зары?..

Мае браты

Мае старэйшыя браты,

Мне так вас сёння не хапае.

Спагады вашай, дабраты –

Са мною вецер уздыхае.

Са мной схіляецца трава

Прад вашай памяццю ў паклоне.

У многім дзякуючы вам

У дзяцінстве сонечна было мне.

З усмешкай добраю часцей

І поўня ў вочы мне глядзела.

І на душы было чысцей,

Бо ў ёй часцей была нядзеля...

Няхай вам неба Бог дае.

І, пэўна, Франусь, Яська з Фрэдзем,

Каб на зямлі шляхі мае

Даўжэлі, – моліцеся недзе.

Ці ў тым няма маёй віны,

Што зараз Млечнаю Дарогай

Прыходзіце так рэдка ў сны

І там вы госціце не доўга?..

Ігар ПРАКАПОВІЧ

***

Пачуцці ападаюць як пялёсткі

З прыгожай кветкі, што на сонцы красавала.

Пусцеюць навакольныя палеткі

І яркіх колераў становіцца так мала.

І немагчыма з гэтым саўладарыць,

Бо нельга перайначыць непазбежнасць.

Адзінае, пра што прыемна марыць, –

Гэта мяжа, за якой ёсць бязмежнасць.

За той мяжой магчыма паўтарэнне:

Ці пыл касмічны, ці крыніцы кропля.

І будзе гэта пераўвасабленне

Не наша думка і не наша воля.

У нейкім іншым зорным вымярэнні

Праз тэрмін часу, што завецца вечнасць,

Нязнанае дзівоснае стварэнне

Напіша верш пра лёсу непазбежнасць…

***

Восень на струнах

сардэчных грае

Сумныя песні свае.

Жоўтае лісце па полі ганяе –

Шоргат іх спаць не дае.

Цёмная ноч –

як бяздонная прорва

З пекла да райскіх вяршынь.

Як яшчэ цёпла

было нам учора,

Сёння ж – касмічная стынь.

Вочы заплюшчу,

а думкам не спіцца:

Шоргат ім спаць не дае.

Праўда ўжо восень?

Ці можа мне сніцца?

Што ж там так вые-пяе?

Кніжкі – як дзеці...

У выдавецтве “Беларускі кнігазбор” выйшла з друку новая кніга вершаў нашага земляка, паэта Рычарда Бялячыца “Вяртанне пчалы”.

Кожны паэт і пісьменнік вам скажа, што выхад новай кнігі – гэта як нараджэнне дзіцяці. Аўтар укладвае ў яе сваю душу, роздум бяссонных начэй, сумненні, перажыванні – і выпраўляе ў вялікі свет з трывожным хваляваннем: як сустрэнуць, успрымуць яго запаветнае, выпакутаванае, і адначасова са спадзяваннем-пажаданнем: хай жа доля гэтага дзіцяці складзецца шчасліва…

Такім чарговым “дзіцем” для “шматдзетнага” ў гэтых адносінах “бацькі” Рычарда Бялячыца стала яго новая кніга вершаў -- шчырая размова пра запаветнае, духоўнае ў жыцці, пра лёсавызначальныя моманты ў гісторыі Бацькаўшчыны.

Асобны раздзел новай кнігі прысвечаны тэме кахання – далёкага і блізкага, шчаслівага і расстайнага…

Паэма “Вяртанне пчалы”, якая дала назву зборніку, гучыць шчырай данінай памяці сваёй Айчыне.

У новым зборніку вершаў, як і ва ўсіх папярэдніх, наш зямляк застаецца верным матчынай мове, роднаму слову, якое стала часткай яго асобы яшчэ падчас вучобы, а затым – выкладання ў Варнянскай сярэдняй школе.

Спадзяёмся, што “Вяртанне пчалы” – не апошняя кніга Рычарда Бялячыца, і ён яшчэ не раз парадуе сваіх землякоў нараджэннем новых, не менш разумных і таленавітых “дзетак”.

Ніна АЛЯКСЕЕВА.

Рычард БЯЛЯЧЫЦ

Радзіма

Наша светлае слова – Радзіма,

Што,

Як першыя мары цвілі,

Па зямлі васільковай вадзіла,

Па крывіцкай спрадвечнай зямлі.

Ні ў гарах незнаёмых суровых,

Ні ў ільдзінах бясконцых

Ніяк

Не павымерзне смак папяровак,

Сырадою не скончыцца смак.

І прыходзіць Радзіма нанова,

Ціхім словам усходзіць штодзень.

А міне мой узрост каляровы –

Ухаплюся за свежы прамень.

Непазбежнае

Парасон па-над летам нясу –

Для цябе, для сябе, дзеля вуліцы.

Пачынаецца з ліпеня сум,

Калі сонца ўставаць залянуецца.

Снег сады заварожыць тады.

Толькі ведай, надзейся і вер яшчэ,

Як грыбы,

Адшукаю сляды

Настальгіі былой

І цяперашняй.

Хай павераць усмешкам усе –

І бязгрэшныя,

І вінаватыя.

Затаілася,

Доўга пасе

Хітраватай ваўчыцай

Апатыя.

Кожны скажа,

Пацвердзіць любы

Прад вячэрняй

завоблачнай вежаю:

Навучыцца кахаць і любіць –

Немагчымае,

Непазбежнае…

Похожие новости