Какие ценности выбирают подростки?

На адным семінары я пазнаёмілася з тэстам, які дазваляе выявіць каштоўнасці падлетка. Тэст вельмі.
Спачатку прапануецца напісаць чатыры словы, якія пазначалі б самыя важныя для падлетка жыццёвыя каштоўнасці, затым з гэтых чатырох варта пакінуць толькі два самыя важныя. А потым выбраць з двух адно – самае галоўнае.

Дзіўна, але аказалася, што паняцце «здароўе» як каштоўнасць для падлеткаў 12-16 гадоў у структуры значэнняў амаль не сустракаецца. На першых месцах адзначаліся «сябры», «сям'я», «матэрыяльны дастатак», «школа (поспехі ў вучобе)», «кар'ера», «грошы», «прывабнасць», «адносіны» – і амаль ніколі «здароўе». Вы можаце самі гэта лёгка праверыць. У ходзе далейшага абмеркавання, калі мы шукалі ўзаемасувязь паміж каштоўнасцямі і выбудоўвалі іерархію па ступені іх значнасці, падлеткі зноў не ўключалі «здароўе» ў сістэму значэнняў, нягледзячы на тое, што гэтая каштоўнасць ім «падказвалася».
Вынікі, атрыманыя ў падлеткаў, карэнным чынам адрозніваюцца ад вынікаў, атрыманых у групах дарослых, дзе 1-2-е месцы ў структуры каштоўнасцей заўсёды займае «здароўе». Дарослыя добра разумеюць: здароўе – гэта магчымасці.
Далейшае абмеркаванне таксама выявіла спрошчанае разуменне і трактоўку падлеткамі паняцця «здароўе». Часта адказы выглядалі наступным чынам: «адсутнасць хваробы», «моцныя мышцы» і гэтак далей.  Парадокс! На школьныя гады прыпадае перыяд фарміравання патэнцыялу фізічнага здароўя – і ў гэты ж час адсутнічае матывацыя да гэтага? У дарослых людзей усё наадварот: ёсць разуменне і матывацыя, але, на жаль, законы фізіялогіі ўжо не дазваляюць гэта зрабіць.
На жаль, мае прафесійныя назіранні на працягу шэрагу гадоў пацвярджаюць гэта. Як толькі бацькі самаўхіляюцца ў гэтым пытанні або перакладваюць адказнасць на школу, паказчыкі патэнцыялу здароўя ідуць уніз.
Перш за ўсё бацькі павінны ўзяць на сябе адказнасць і зрабіць усё магчымае, каб пры адсутнасці матывацыі з боку дзіцяці тым не менш сфарміраваць патэнцыял яго здароўя. Часам бацькам і ў галаву не ходзіць, што на самой справе хвалюе або турбуе іх дзіця. Вось прыклад такой сітуацыі. У школе будзе дыскатэка, і адна дзяўчынка-падлетак рыхтуецца – тры дні амаль нічога не есць-не п'е. Ёй здаецца, што ў яе лішняя вага, а выглядаць прыгожа так хочацца! Хто б ёй своечасова растлумачыў, што такімі паводзінамі яна можа надоўга сапсаваць страўнік і наогул усю сістэму стрававання, што гэта можа прывесці да парушэння абмену рэчываў, хвароб, і, не выключана, да наступлення атлусцення.
А вось іншы прыклад. Клас збіраўся на экскурсію на цэлы дзень. Дачка з раніцы круціцца перад люстэркам, апранаецца вельмі лёгка: міні-спадніца з туфлікамі – а за акном халодны вецер, вось-вось сняжынкі паляцяць. Заўвагі маці яна ігнаруе: там жа будзе ЁН – і трэба выглядаць на ўсе 100! Але тут мама нібы незнарок заўважыла: у цябе ад холаду пасінеюць рукі і нос, пабягуць соплі, ты будзеш дрыжаць і нават размаўляць толкам не зможаш – ён на цябе нават не гляне... Гэтага аказалася дастаткова, каб дзяўчынка апранулася як след.
Фарміраванне каштоўнасці здароўя займае некалькі гадоў, і самастойна дзіця-падлетак не зможа мэтанакіравана прасоўвацца па гэтым шляху без дапамогі, асабліва самых дарагіх і блізкіх людзей – бацькоў.

-------------------------
Ірына ЖАЛТОК.