История двух людей. Ты не один! И она - не одна

У Міхалішкаўскай бальніцы я бывала не раз: пажылым адзінокім людзям, якія знаходзяцца на дзяржаўным утрыманні, разам з іншымі самадзейнымі акцёрамі спектакля “Калядны вечар” прывозіла падарункі, купленыя на сабраныя ад пастановак сродкі; у якасці журналіста раённай газеты суправаджала спецыялістаў тэрытарыяльнага цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва і ўпраўлення па працы і сацыяльнай абароне. Бывала ў сценах гэтай установы і, скажам так, не ў афіцыйным парадку...

Кожны раз, калі я пераступала парог бальніцы, трансфармавалася маё ўспрыняцце адзінокай старасці як сацыяльнай праблемы і мяняліся мае адносіны да дзяржаўнага ўтрымання адзінокіх людзей. Першае наведванне пацыентаў-жыхароў Міхалішкаўскай бальніцы пакінула пасля сябе роспач і слёзы: душа разрывалася ад болю за гэтых чужых, зусім незнаёмых мне дзядуляў і бабуляў.

Адзінота, няважна ў якім узросце, не пераносіць аднабаковага падыходу. Другі, трэці, чацвёрты прыезд у гэтую бальніцу даліся лягчэй: эмоцыі адступілі на другі план, акрамя чорнага і белага, я стала адрозніваць і іншыя колеры ў іх жыцці. Сталасць адкрылася з іншага боку – праз надзеі і мары адзінокіх людзей, іх думкі аб жыцці і смерці, успаміны аб родных і блізкіх…

Калі вы бывалі ў Міхалішкаўскай бальніцы – нічога новага я вам не адкрыю: адзінокія пажылыя людзі дагледжаныя – накормленыя, чысценькія і жывуць у цяпле. Калі вы ніводнага разу не пераступалі парог гэтай установы, раю гэта зрабіць. Не таму што жыхары казённых палат маюць у нечым патрэбу – вопратцы, прадуктах або лекавых сродках. Гэтым людзям не хапае звычайнай людской ўвагі. Дэфіцыт стасункаў нельга акупіць ахвяраваннямі і падарункамі, а можна папоўніць праз душэўнае цяпло. Выслухаць пажылога чалавека, паспачуваць, прыехаць другі раз – гэта ж не так і дорага каштуе, праўда?

– Нарадзілася я ў Спондах у 1924 годзе – якраз тады, калі Ленін памёр. У бацькоў нас было пяцёра – тры сыны і дзве дачкі: Міхаіл, Казімір, Баляслаў, я і Ядзюня. Жылі бедна, бо зямлі мелі мала. Больш па людзях хадзілі ды на чужой зямлі рабілі. Працавала то працавала: і звеннявой была, і на сеялцы сеяла, і лён да ладу даводзіла. Іншыя жанчыны пасля яго сартавалі і здавалі ў Смаргонь. Усё жыццё пры бацьках і пражыла. Не знайшла свайго чалавека, і дзяцей Божачка мне не даў. Але з твару не брыдкая была. І кавалераў мела. Аднаго моцна кахала, але падмануў ён мяне. Потым ад людзей дазналася, што Францішак і другіх дзяўчат ашукаў. Пасля ажаніўся, але доўга не нажыў. Ёсць Бог на свеце, кару наслаў: Францішак з глузду з’ехаў. Яго родзічы вывезлі ў Вільню, у бальніцу для такіх жа хворых, як і ён. Жонка праз некалькі гадоў за ім паехала. Напэўна, спадзявалася жанчынка, што ізноў жыць будуць. Але ўрачы віленскія не дапамаглі: без розуму як быў, так і застаўся – лёг у сорак гадоў пад поезд…

Я з бацькамі жыла, кросны ткала, палатно бяліла. Хлопцы да мяне ў сваты прыходзілі. Бацькі казалі, каб ішла замуж. Але я нікому не верыла. У нас было нарыхтавана дрэва на цэлы зруб – можна было хату ставіць. Пра гэта ведалі ўсе ў акрузе. Якраз у гэты час да мяне прыйшоў сватацца адзін. Не мяне хацеў, а драўніну… Так я і не пагадзілася. Ён пасля з другой пабраўся.

Калі маці здзяцінела, даглядала яе. Брат мне адразу сказаў: “На работу нікуды не пойдзеш, будзеш пры хаце і пры маці”. Дрэнна ў яе было з галавой. Калі бачыла, бядачка, чырвоную сукенку, дык з хаты выганяла. Ёй здавалася, што гэта агонь. Я мела 55 гадоў, калі яна памерла. Атрымлівала нядрэнную пенсію – 50 рублёў. Тады на адзін рубель можна было купіць пяць буханак хлеба. А сюды, у Міхалішкі, у бальніцу, прыехала толькі ў 87 гадоў, калі адна не змагла жыць. У вёсцы работы хапае, нават калі гаспадарку не трымаеш: зімой трэба дроўцаў нанасіць, дарожкі расчысціць, вады прынесці. Слабая я стала – суседзі і агледзелі. 17 верасня мяне сюды на “хуткай” прывезлі. Думала: перазімую, падужэю, а на вясну вярнуся ў сваю хатку. Ды ўжо трэцяя зіма пайшла, як я тут. Разам са мной у палаце ляжыць мая стрыечная сястра, яна таксама ўсё жыццё ў дзеўках прахадзіла.

Часта ўспамінаю сваю хатку. Мо якія пакупнікі знойдуцца? Людзям будзе дзе жыць, а мне капейчына. Я ўжо ў бальніцы, пры людзях, буду свой век дажываць…

Упадабала тут аднаго чалавека. Прыходзіць ён да мяне, вады падасць. Як скажу, што няўдалая і хутка памру – злуецца на мяне і не гаворыць некалькі дзён.

Ён сюды з Літвы прыехаў. Некалькі месяцаў нічога не атрымліваў, нешта не так з паперамі на пенсію было. Яму капейчыну давала. А як хапануў яго інсульт, то Калтан, доктар, добры чалавек, выратаваў яго. Праўда, адна нага дрэнна ходзіць. Але ўсё адно ён мне наравіцца. Стройны. Статны. Не такі, як я...

– Сорак пяць гадоў я пражыў у Вільнюсе, там у мяне сын застаўся. Адзін раз прыязджаў да мяне, але па-руску не гаворыць і не разумее. Што ён тут забыўся? Бацькі дзецям патрэбныя, калі яны маленькія. Вырастаюць дзеці – і ў кожнага сваё жыццё. З жонкай я разышоўся даўно. Зараз, здаецца, яна жыве недзе ў Бразіліі. Не пішам адзін аднаму і не тэлефануем з таго часу, як разышліся нашы жыццёвыя шляхі. А сюды, на радзіму, я прыехаў даглядаць маці – яна ногі зламала. Калі маці памерла, я так і застаўся ў Жукойнях-Жалядскіх.

Мой новы знаёмы – дызайнер па прафесіі. А для гэтага, як мне здаецца, трэба мець здольнасці і розум.

– Можа і дурак – але ўрачамі не даказана, – жартуе суразмоўца.

– А хто такая Апалонія? – спрабую накіраваць бяседу ў патрэбнае рэчышча.

– Знаёмая адна. Мы з ёй разам выраслі, лічы, родныя зараз: нікога ні ў яе, ні ў мяне не засталося. Мы з ёй дружна жывём. А з кім яшчэ пагаварыць, калі не з аднавяскоўкай? Яна ўвесь час ляжыць, дык я ёй лякарствы купляю і проста адведаць прыходжу, каб не сумавала.

Да размовы далучаюцца астатнія мужчыны з "палаты халасцякоў" – так яны ахрысцілі свой пакой.

– Жаніць цябе хутка будзем. Да дзевак ўсё ходзіш, – з жартам кажа адзін мужчына.

Мой суразмоўца тут жа абураецца…

– Люблю я яго… Як памру, хоць пахавае мяне – але грошай не мае. Я няўдалая, а ён – прыгожы. Часам крычыць на мяне: “Чаго ляжыш і не ходзіш?” А я як павалілася, відаць, ужо і не ўстану – увесь час ляжу. Бывае, убачу ўночы сон: ідзём мы з ім разам пад руку, ён – такі высокі і стройны, і я – шчаслівая-шчаслівая! Мая суседка кажа, каб трымалася яго. І ўдзень ён зойдзе, і ўвечары “дабранач” дасць – чалавек адным словам. Астатнія бабы на мяне сварацца, напэўна, зайздросцяць мне.

Апалонія Віктараўна кідае позірк на свайго сябра:

– Ці думаеш пра мяне?

У адказ той дэманстратыўна адвярнуўся...