Рэспубліканскія рэферэндумы: як гэта было на Астравеччыне
Першы за гады незалежнасці Рэспублікі Беларусь рэферэндум прайшоў 14 мая 1995 года.
У нумары «Астравецкай праўды» за 13 мая 1995 года надрукавана інфармацыя пад загалоўкам «Галасуйце за будучыню», у якой нагадваецца, што 14 мая адбудуцца выбары ў Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь і рэспубліканскі рэферэндум, ініцыіраваны Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь Аляксандрам Лукашэнкам.
У той год на ўсенароднае галасаванне было вынесена 4 пытанні:
1. Ці згодны вы з наданнем рускай мове роўнага статусу з беларускай?
2. Ці падтрымліваеце вы прапанову аб устанаўленні новых дзяржаўнага Сцяга і Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь?
3. Ці падтрымліваеце вы дзеянні Прэзідэнта, накіраваныя на эканамічную інтэграцыю з Расійскай Федэрацыяй?
4. Ці згодны вы з унясеннем змяненняў у Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь, якія прадугледжваюць магчымасць датэрміновага спынення паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь у выпадку сістэматычнага ці грубага парушэння Канстытуцыі?
Дарэчы, ужо ў наступным нумары газеты былі апублікаваны вынікі рэферэндуму на Астравеччыне. Так, паведамлялася, што ўдзел у ім прынялі 15 466 астраўчан, што склала 69,3% ад агульнай колькасці жыхароў раёна, унесеных у спісы. За наданне рускай мове роўнага статусу з беларускай выказалася 73,5% жыхароў раёна, за новыя дзяржаўныя сімвалы прагаласавала 67,9% выбаршчыкаў, за інтэграцыю з Расіяй – 74,5%, за наданне Прэзідэнту права пры пэўных абставінах распускаць парламент – 72,7%.
Такім чынам, выбаршчыкі Астравеччыны, як і ўсёй Беларусі, пераканаўчай колькасцю галасоў падтрымалі Прэзідэнта.
Другі
На рэферэндум 24 лістапада 1996 года было вынесена значна больш пытанняў.
Прычым сярод іх былі ініцыіраваныя Прэзідэнтам краіны: аб перанясенні Дня Незалежнасці на 3 ліпеня; аб прыняцці Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прапанаванымі Прэзідэнтам; аб выступленні за свабодную, без абмежаванняў куплю і продаж зямлі; аб адмене пакарання смерцю ў Рэспубліцы Беларусь. А таксама ініцыіраваныя дэпутатамі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь аб прыняцці Канстытуцыі 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прапанаванымі дэпутатамі фракцыі камуністаў і аграрыямі; аб выбарах кіраўнікоў мясцовых органаў выканаўчай улады жыхарамі адпаведнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі; аб фінансаванні ўсіх галін улады галосна і толькі з дзяржаўнага бюджэту.
Дарэчы, у той год галасаванне на рэферэндуме пачалося 9 лістапада і да асноўнага дня – 24 лістапада – многія выбаршчыкі паспелі выказаць сваю пазіцыю.
«Аднак і непасрэдна ў дзень рэферэндуму актыўнасць выбаршчыкаў была высокай. Пасля таго як большасць з іх, даўшы адказы на прапанаваныя пытанні, спакойна адпачывала, позна ўвечары і ўсю ноч напружана працавалі ўчастковыя і выбарчыя камісіі, ажыццяўляючы дастаткова складаны падлік галасоў. У панядзелак раніцай сталі вядомы вынікі рэферэндуму ў нашым раёне», – паведамляла «Астравецкая праўда».
У той год у спісы выбаршчыкаў, якія мелі права прыняць удзел у галасаванні, было ўнесена 21 622 жыхары раёна. Бюлетэні атрымала 19 722 выбаршчыкі, альбо 91% ад унесеных у спісы.
Што тычыцца адказаў на прапанаваныя пытанні, то «аб пераносе Дня Незалежнасці на 3 ліпеня станоўча выказаліся 91% астраўчан, за прыняцце Канстытуцыі РБ 1994 года са змяненнямі і дапаўненнямі, прапанаванымі Прэзідэнтам краіны, выказаўся 81% выбаршчыкаў Астравецкага раёна. На трэцяе пытанне аб куплі-продажы зямлі станоўча выказаліся 16% выбаршчыкаў. За адмену смяротнай кары – 20%».
Па пытаннях, вынесеных Вярхоўным Саветам, галасы размеркаваліся наступным чынам: за Канстытуцыю – 5%, за тое, каб кіраўнікі мясцовых органаў выканаўчай улады выбіраліся непасрэдна жыхарамі адпаведнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі, выказалася 25% выбаршчыкаў, згадзілася з тым, каб фінансаванне ўсіх галін улады ажыццяўлялася галосна і толькі з дзяржаўнага бюджэту, 28% выбаршчыкаў.
Трэці рэферэндум прайшоў у краіне 17 кастрычніка 2004 года.Тады астраўчанам разам з усімі беларусамі неабходна было вызначыцца з пытаннем: ці дазваляеце вы першаму Прэзідэнту Аляксандру Рыгоравічу Лукашэнку ўдзельнічаць у якасці кандыдата ў Прэзідэнты Рэспублікі Беларусь у выбарах Прэзідэнта і ці прымаеце першую частку артыкула 81 Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь у наступнай рэдакцыі: «Прэзідэнт выбіраецца на пяць гадоў непасрэдна народам Рэспублікі Беларусь на аснове ўсеагульнага, свабоднага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні»?
У той год на пастаўленнае пытанне «77% выбаршчыкаў краіны сказала адназначнае «так». Гэта пры тым, што актыўнасць на выбарах была вельмі высокая: у цэлым па краіне ўдзел у іх прыняло па папярэдніх дадзеных каля 90% унесеных у спісы», – гаварылася ў паведамленні на першай старонцы «Астравецкай праўды».
Што датычыцца Астравеччыны, то ў «спісы для тайнага галасавання былі ўнесены прозвішчы 19 451 выбаршчыка, удзел у галасаванні прыняло 18 092 чалавекі. Па дадзеных, якія прадставілі рэдакцыі ў раённай камісіі па правядзенні рэспубліканскага рэферэндуму, 17 220 чалавек – 88,5% ад унесеных у спісы – на пытанне ў бюлетэні для тайнага галасавання, адказалі «так».
Чацвёрты на падыходзе
Сёння ў краіне актыўна вядзецца работа па ўнясенні змяненняў у Канстытуцыю.
Тэма абнаўлення галоўнага дакумента краіны была агучана падчас правядзення Усебеларускага народнага сходу, была створана Канстытуцыйная камісія, праходзілі дыялогавыя пляцоўкі – кожны меў права выказаць свае думкі па ўнясенні змяненняў у галоўны дакумент. На пастаянным кантролі гэтую тэму трымаў і Прэзідэнт краіны.
У бліжэйшы час адбудзецца грамадскае абмеркаванне праекта галоўнага дакумента, пасля чаго канчатковы варыянт Канстытуцыі будзе вынесены на рэферэндум – па папярэдніх звестках ён пройдзе ў лютым 2022 года.
Асабістае
Правядзенне першага рэферэндуму я помню выдатна. На той час ужо была студэнткай, але 18 гадоў мне спаўнялася толькі летам – і я, і многія з маіх аднакурснікаў з зайздрасцю глядзелі на старшакурснікаў, якія ўжо маглі аддаваць свае галасы за змены да лепшага.
А на наступны, які праходзіў у 1996 годзе, ужо запрасілі і мяне. Памятаю, як напярэдадні мы з аднакурснікамі і ўніверсітэцкімі выкладчыкамі абмяркоўвалі ўздымаемыя ў бюлетэнях пытанні і выказвалі свае меркаванні.
Участак для галасавання размяшчаўся ў суседнім інтэрнаце. Нягледзячы на гэта, мы ніяк не маглі вызначыцца, калі ж нам лепш гэта зрабіць, – галасаванне тады праходзіла на працягу двух тыдняў. Мы час ад часу заглядвалі ў залу – цікава было, як там усё абсталявана. А потым з заміраннем сэрца я ставіла «галачкі» насупраць пытанняў – гэта было вельмі адказна, з горда ўзнятай галавой ішла да урны і апускала бюлетэнь – цяпер і ад мяне таксама залежала будучыня роднай краіны!
На трэці рэферэндум я прыйшла ўжо з сям’ёй. Зрабілі з мужам свой выбар, а апусціць бюлетэні ў урну даверылі сыну. Трэба было бачыць, з якім задавальненнем ён гэта рабіў!
У наступным годзе на выбарчы ўчастак я зноў прыйду з сям’ёй. На гэты раз права голаса мае ўжо і мой дарослы сын. І веру, што кожны з нас зробіць правільны выбар – дзеля будучыні нашай краіны і ўсіх беларусаў!
Подписывайтесь на «Островецкую правду» в телеграм по короткой ссылке https://t.me/ostrovetsby.
И присоединяйтесь к нашему сообществу в viber https://vk.cc/c3yHGs – будьте всегда в курсе свежих новостей из жизни Островца и Островецкого района.
Подписывайтесь на телеграм-канал «Гродно Медиа Group» по короткой ссылке t.me/GrodnoMediaGroup.
Телеграм-канал «Гродно Медиа Group» – это ежедневные новости районов Гродненской области и города Гродно.
