Конкурс “Сваё, астравецкае”: што ведаюць пра Мікалая Кажамякіна жыхары Астравеччыны
Зрэшты, падзел на «лёгкае – цяжкае» сінанімічна «ведаю – не ведаю». Калі знойдзеш адказ на асноўнае пытанне – у гонар каго быў пасаджаны дэндрапарк, то далей усё проста: звесткі пра заслужанага лесавода Рэспублікі Беларусь Мікалая Пятровіча Кажамякіна ёсць у кнізе «Памяць», пра яго неаднойчы пісала «Астравецкая праўда» і іншыя перыядычныя выданні. Яшчэ жывыя людзі, што працавалі і стасаваліся з Кажамякіным і могуць многае расказаць пра яго. Таму памылак на гэты раз не было: усе нашы пастаянныя ўдзельнікі не толькі правільна адказалі на пытанне, але і шмат расказалі пра Мікалая Пятровіча, звярнуўшыся да ўсіх ці некаторых узгаданых крыніц.
Нарадзіўся Мікалай Пятровіч Кажамякін 4 студзеня 1926 года ў вёсцы Рудня-Віктарынская Буда-Кашалёўскага раёна на Гомельшчыне. У сям’і было пяцёра дзяцей, Мікалай сярэдні.
Калі пачалася вайна, бацьку і старэйшага брата забралі на фронт. Мікалай, тады яшчэ падлетак, разам з землякамі 8 месяцаў хаваўся ад фашыстаў у лесе. Пасля вызвалення выйшлі на папялішчы…
Хлопцу было 17 гадоў, але ён пайшоў у ваенкамат прасіцца на фронт. Ваенкам, убачыўшы яго настойлівасць, пагадзіўся: «Мы яго ў ваенную школу адправім. Пакуль адвучыцца, то і вайна скончыцца», – супакоіў ён маці.
Не ўгадаў ваенкам…
Мікалай Пятровіч трапіў у кулямётны ўзвод. Навучанне ў Падмаскоўі было кароткім: у лютым 1944 года яго накіравалі на І Беларускі фронт.
Маладзенькі салдат хутка паправіўся, дагнаў свой узвод і нават узначаліў яго. Не раз даводзілася яму бачыць смерць сяброў. У адным з баёў загінуў яго таварыш па кулямётным разліку. Яго замяніў сталы мужчына, які стаў для Мікалая амаль што бацькам: апекаваў юнага кулямётчыка, прыкрываў у небяспецы.
У жніўні 1944 года Кажамякін зноў быў паранены – на гэты раз у руку. Вось як сам Мікалай Пятровіч расказваў пра гэтае раненне:
«Мы толькі ўвайшлі на тэрыторыю Польшчы. Фашысты змагаліся за кожны дом, страляла кожная руіна. Я са сваім кулямётам схаваўся за разбуранай сцяной і без перапынку ціснуў на гашэтку. І раптам адчуў нясцерпны боль у руцэ. Добра, што рука была левая. Сапёры выцягнулі кулю пласкагубцамі, санітары перавязалі – і я працягваў страляць. Малады быў, усё хутка зажывала…»
Ды, на жаль, не ўсё… У кастрычніку таго ж 1944 года варожы снарад разарваўся зусім побач.
– Адчуў нібы ўдар у твар – і страціў прытомнасць, – успамінаў Мікалай Пятровіч. – Санітар ніяк не мог зрабіць перавязку: толькі забінтуе адно месца, як кроў пачынае фантаніраваць у іншым. На маё шчасце, у тыл ішла машына за снарадамі, і санітар адправіў мяне ў медсанбат. Памятаю палатку, у якой мяне аперыравалі: цесная, вузкая, ногі не змяшчаюцца. Франтавы хірург дастаў з цела сорак асколкаў, але ўсе выцягнуць не змог – некаторыя заселі вельмі глыбока, а аперыраваў ён без наркозу. «Баюся калег пакінуць без работы, няхай і яны над табой паварожаць, – пажартаваў урач, калі адпраўляў Кажамякіна ў шпіталь.
Работы над яго нашпігаваным асколкамі целам хапіла не аднаму хірургу – адзін з асколкаў даставалі нават з лёгкага. Ды і сам ён, ужо ў сталыя гады, як успамінала дачка, часам выкалупваў з рукі кавалачкі металу. Памяць пра вайну ён насіў у сабе ўсё жыццё ў літаральным сэнсе гэтага слова. І забраў на той свет…
Пасля апошняга ранення Мікалай Кажамякін паўгода далечваўся на Далёкім Усходзе ў Халбінскім шпіталі. Калі змог рухацца на мыліцах, камісавалі і адправілі дахаты. Праўдамі і няпраўдамі дабраўся ён да роднай вёскі – і прывёз навіну, якую пачуў у дарозе і якой нават баяўся верыць: вайна скончана! Перамога! Аднавяскоўцы падкідвалі яго на руках. Плакала ад шчасця маці: старэйшы сын не вярнуўся з вайны, а Міколка прыйшоў. Скалечаны – але жывы! А на 48 мужчын з іх вёскі родныя атрымалі пахаванкі…
За баявыя подзвігі Мікалай Кажамякін узнагароджаны ордэнамі Славы І і ІІ ступеняў, ордэнам Айчыннай вайны І ступені, медалямі «За адвагу» і «За баявыя заслугі». Але многія з гэтых узнагарод знайшлі героя ўжо пасля вайны: крывапралітныя баі, медсанбаты, шпіталі – не да ўзнагарод было.
Пасля вайны ён пайшоў вучыцца ў лясны тэхнікум: лес быў яго домам, сховішчам, кармільцам, сябрам падчас ваеннай акупацыі. І застаўся такім на ўсё астатняе жыццё.
Пасля заканчэння тэхнікума ў 1948 годзе яго накіравалі ў Заходнюю Беларусь: Ашмянскі лясгас, Быстрыцкае лясніцтва… А тут у пасляваенныя гады быў свой фронт, толькі нябачны. Гаспадары добра памяталі свае лясныя надзелы і не ўяўлялі, што цяпер яны не могуць зрэзаць у сваім лесе дрэва, што ім можа перашкодзіць нейкае хлапчанё, якое завецца лесніком. Не аднойчы Мікалай быў пад прыцэлам браканьераў, не раз літасцівы лёс сцярог яго ад немінучай, здавалася б, смерці.
Быў у лясным жыцці Мікалая Пятровіча непрацяглы перапынак: на працягу пяці гадоў ён узначальваў Астравецкі райкам камсамола. Але не пайшоў далей па камсамольска-партыйнай лініі, вярнуўся ў лес – і аддаў яму ўсё жыццё. 32 гады працаваў ён ляснічым Астравецкага лясніцтва (напачатку яно называлася Гудагайскім), пакінуў работу толькі ў 70 гадоў.
Быў у Мікалая Пятровіча яшчэ адзін верны сябар, пра якога згадалі амаль усе канкурсанты: матацыкл «Харлей». Яшчэ ў час сваёй камсамольскай работы ўбачыў ён у абкамаўскім гаражы трафейную машыну, да якой ніхто не ведаў, як падступіцца, – і вочы загарэліся. Калі даведаўся, што ніхто на ім не ездзіць, папрасіў: аддайце мне! Прыехаў з Гродна ў Астравец на «Харлеі» – і не разлучаўся з матацыклам да глыбокай старасці, лічыў яго самым лепшым і надзейным транспартам: на ім аб’язджаў самыя цяжкапраходныя лясныя сцяжынкі.
Усе, хто ведаў асабіста Мікалая Кажамякіна, адзначалі яго працавітасць, прынцыповасць, адданасць справе і лесу. Званне «Заслужаны лесавод БССР» – таму пацвярджэнне.
Радуе, што паслядоўнікі Мікалая Кажамякіна ведаюць пра яго гераічнае ваеннае і слаўнае мірнае жыццё, берагуць і ўшаноўваюць яго памяць. Дэндрапарк яго імя каля вёскі Задворнікі – толькі адно таму пацвярджэнне. Ён, да слова, унікальны, як і ўвогуле комплекс, створаны лесаводамі на базе былой панскай сядзібы. Дэндрапарк займае плошчу больш за 3 гектары, там пасаджана амаль 1 300 дрэў і кустоў 80 відаў, зроблена цікавая кампазіцыя з камянёў, устаноўлена альтанка. Пра тое, у гонар каго створаны гэты цуд прыроды, інфармуе спецыяльная шыльда.
Акрамя таго, у гонар Мікалая Пятровіча Кажамякіна ў 2008 годзе пасаджана 15 гектараў імяннога лесу каля вёскі Захарышкі. Самае адметнае тое, што ў пасадцы прымаў удзел сам Мікалай Пятровіч – у рэдакцыйным архіве захаваліся здымкі гэтай падзеі.
– Можна толькі ўявіць, што перажываў Мікалай Пятровіч у той дзень, – піша Карына Стаповіч. – Яму было ўжо далёка за восемдзесят. Рукі, якія калісьці ўмела абыходзіліся не толькі з мячом Колесава, але і са зброяй, цяпер трымалі маленькія саджанцы, апускалі іх у зямлю, прыціскалі карэньчыкі… Кожнае дрэва, пасаджанае ў той дзень, стала маўклівым сведкам таго, што жыццё працягваецца.
За сваё жыццё Мікалай Кажамякін пасадзіў каля трох тысяч гектараў лесу – паспрабуйце толькі ўявіць сабе гэтую плошчу! І ўсё ж гэты, імянны, – асаблівы…
У 2023 годзе ў гонар Мікалая Пятровіча Кажамякіна ў Астравецкім лясгасе адкрылі памятную дошку – гэты знак удзячнасці нашчадкаў прыгадалі ўсе канкурсанты, большасць даслала і здымкі.
Няхай растуць лясы – і дзеці. І жыве памяць пра Мікалая Кажамякіна.
Што тычыцца вынікаў 11-га этапу, то на гэты раз па 5 балаў атрымліваюць Карына Стаповіч, Аляксандра Працута, Марыя Васілёнак і тандэм Бабіч-Заруба, па 3 – Наталля Блахіна і Вячаслаў Саковіч.
Поспехаў у наступным этапе конкурсу!
